Traceability w UE Materiały przeznaczone do kontaktu z żywnością Zalety higienicznych pomp membranowych Ograniczanie strat jako realna przewaga konkurencyjna Automatyzacja i bezpieczeństwo pracy Przykłady wdrożeń Dlaczego producenci żywności wybierają pompy membranowe Tapflo?
|
|
Autor artykułu: |
Transformacja przemysłu spożywczego
Przemysł spożywczy i napojów przechodzi obecnie dynamiczną transformację. Rosnące wymagania jakościowe, nowe regulacje oraz potrzeba optymalizacji kosztów sprawiają, że projektowanie instalacji procesowych wymaga dziś znacznie bardziej świadomego podejścia niż jeszcze kilka lat temu.
Podstawą wymagań higienicznych w UE pozostaje rozporządzenie (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych. To ono buduje ramy, w których sprzęt i instalacje mają być projektowane i utrzymywane w sposób wspierający bezpieczeństwo żywności (m.in. przez rozwiązania ułatwiające czyszczenie i kontrolę higieny w procesie). Tzw. „Hygiene Package” wyznacza ramy dla przemysłu spożywczego, które wspierają bezpieczną produkcję i wytwarzanie wysokiej jakości produktu.
Szczególne znaczenie zyskują takie obszary jak:
pełna identyfikowalność surowców i produktów (traceability),
bezpieczeństwo żywności,
transparentność procesów produkcyjnych,
dostosowanie do aktualnych i nadchodzących regulacji UE.
Nowe i kluczowe regulacje UE wymuszają wyższą jakość urządzeń procesowych, odnoszą się do pomp, komponentów i prowadzenia dokumentacji. W tym roku nastąpiło wyraźne zaostrzenie kryteriów mikrobiologicznych (RTE), co przekłada się na presję na higieniczny design i wymusza skuteczne mycie urządzeń. Od 1 lipca 2026 r. zaczynają obowiązywać istotne zmiany w kryteriach mikrobiologicznych dotyczących Listeria monocytogenes w żywności gotowej do spożycia (RTE), wynikające z rozporządzenia (UE) 2024/2895, które zmienia rozporządzenie (WE) nr 2073/2005. Zdecydowanie zwiększa to wymagania względem higienicznego projektowania instalacji: minimalizacji miejsc retencji produktu, łatwości czyszczenia oraz konstrukcji ograniczającej ryzyko skażeń po stronie urządzeń (np. brak martwych stref, łatwe i powtarzalne mycie CIP).
Właśnie dlatego tak istotne stają się pompy. To one odpowiadają za transport medium, ale ich rola jest dużo szersza. Wpływają na higienę procesu, czas przestojów, łatwość mycia instalacji, bezpieczeństwo pracy i końcową jakość produktu. W praktyce bardzo często to właśnie od nich zaczyna się rozmowa o tym, czy dana linia będzie naprawdę nowoczesna i dobrze zaprojektowana. Oczywiście niezawodność musi iść w parze z solidnym wykonaniem i odpowiadać pojęciu traceability.
Traceability w UE to obowiązek łatwego “śledzenia” w całym łańcuchu i szybki dostęp do danych
W UE identyfikowalność jest filarem bezpieczeństwa żywności. Komisja Europejska podkreśla, że traceability umożliwia szybkie zlokalizowanie źródła problemu i wycofanie produktów z rynku. Skracając, szybciej eliminujemy ryzyko, od ogółu do szczegółu. Tutaj fundamentem prawnym jest rozporządzenie (WE) nr 178/2002 (General Food Law), a równolegle, rozporządzenie (UE) 2017/625 porządkuje i wzmacnia system kontroli urzędowych w celu zapewnienia stosowania prawa żywnościowego.
Co to oznacza dla doboru pomp i komponentów? Zazwyczaj producenci żywności i napojów dokonując wyboru urządzeń dla swoich fabryk określają szczegółowe parametry pracy, skupiają się na wydajności. Jednak teraz to już nie wystarcza.
Inżynierowie potrzebują bardzo dokładnej dokumentacji, gotowej od razu do audytu, spójnych danych o komponentach, materiałach i konfiguracji urządzenia, tak aby podczas inspekcji łatwo wykazać zgodność procesu i wyposażenia z wymaganiami.
Materiały i wyroby do kontaktu z żywnością (Food Contact Materials): obowiązek udowodnienia zgodności i deklaracje
Jeżeli elementy urządzeń wchodzą w kontakt z produktem, bardzo istotne są wymagania dotyczące materiałów przeznaczonych do kontaktu z żywnością, które znaleźć można w rozporządzeniu (WE) nr 1935/2004/. W praktyce producent/importer ma obowiązek wykazać zgodność wyrobu z wymaganiami (m.in. poprzez badania) i wystawić deklarację zgodności.
Jednocześnie obowiązują zasady tzw. Dobrej Praktyki Produkcyjnej (GMP), które dotyczą sposobu wytwarzania i kontroli tych materiałów. Oznacza to, że proces produkcji musi być prowadzony w sposób uporządkowany, powtarzalny i pod stałą kontrolą jakości. Każdy etap – od wyboru surowców po gotowy wyrób – powinien być udokumentowany, a materiał w pełni identyfikowalny.
Wybór pomp i osprzętu „na lata” oznacza dziś wybór rozwiązań, które mają nie tylko higieniczną konstrukcję, ale też komplet dokumentów potwierdzających materiały i pochodzenie komponentów.
Globalna zmiana, która wykracza poza Europę
Poza Europą widać bardzo podobny kierunek zmian. Dobrym przykładem są Stany Zjednoczone i wymagania wprowadzone przez Food Traceability Final Rule (FSMA Section 204). Przepisy te rozszerzają obowiązki związane z identyfikowalnością wybranych kategorii żywności i w praktyce oznaczają jedno: producent musi być w stanie szybko pokazać, co, skąd i w jaki sposób trafiło do procesu. W wielu przypadkach dane muszą być dostępne niemal od ręki — nawet w ciągu 24 godzin od wezwania organu nadzorczego.
Higiena jako fundament projektowania instalacji
Współczesne instalacje muszą być projektowane w sposób eliminujący ryzyko zanieczyszczenia produktu. Oznacza to przede wszystkim:
eliminację martwych przestrzeni,
stosowanie wysokiej jakości stali nierdzewnej – w przypadku pomp membranowych Tapflo najczęściej wykorzystywana jest stal AISI 316L, charakteryzująca się wysoką odpornością korozyjną oraz bardzo dobrymi właściwościami higienicznymi, co pozwala na bezpieczny kontakt z mediami spożywczymi i farmaceutycznymi,
możliwość szybkiego i skutecznego mycia (CIP/SIP) – czyli czyszczenia instalacji bez demontażu (CIP – Cleaning in Place) oraz sterylizacji parowej w układzie zamkniętym (SIP – Sterilization in Place), co znacząco skraca przestoje i zwiększa powtarzalność procesu,
minimalizację zalegania produktu w instalacji.
Zalety stosowania higienicznych pomp membranowych
Pompy membranowe higieniczne doskonale wpisują się w powyższe wymagania. Wynika to z ich unikalnej konstrukcji:
ograniczają miejsca gromadzenia się medium,
umożliwiają łatwe czyszczenie,
wspierają utrzymanie wysokich standardów higienicznych wymaganych m.in. przez uznane certyfikaty, takie jak EHEDG i FDA.
Tworząc instalację należy zapoznać się z tym jak szybko dane pompy można rozmontować i jak skomplikowany jest ich serwis. To pozwoli zminimalizować ryzyko długich przestojów.
Warto też zwrócić uwagę czy producent danych pomp rzeczywiście jest posiadaczem aktualnego certyfikatu EHEDG (European Hygienic Engineering & Design Group) Dlaczego? Bo część producentów tylko deklaruje zgodność z wytycznymi tego certyfikatu, ale nie mają realnego potwierdzenia tego faktu oficjalnym dokumentem. I chociaż w teorii samo EHEDG to nie narzucone przez prawo UE „must have”, ale w praktyce to standard higienicznego projektowania, a także realną przewagą w audytach higienicznych. Sama organizacja EHEDG publikuje rozbudowany zestaw wytycznych higienicznego projektowania (w tym dla systemów procesowych i CIP/SIP).
| Higieniczna pompa membranowa | Aseptyczna pompa membranowa z certyfikatem EHEDG |
 |
|
Idealny transfer produktu i zachowanie jego jakości
Pompy membranowe:
nie powodują degradacji produktu,
zapewniają transfer o niskim ścinaniu,
umożliwiają transport zarówno cieczy rzadkich, jak i bardzo lepkich (np. miód, olej).
Dzięki temu możliwe jest zachowanie jakości produktu końcowego bez kompromisów.
W wielu procesach spożywczych kluczowe jest zachowanie struktury transportowanego medium. Dotyczy to m.in.:
produktów mlecznych (np. jogurty, śmietana)
sosów i koncentratów (np. sos pomidorowy),
produktów zawierających cząstki stałe (np. czekolada z orzechami)
Redukcja strat jako realna przewaga konkurencyjna
W warunkach rosnących kosztów surowców każda strata produktu ma bezpośrednie przełożenie na wynik finansowy przedsiębiorstwa.
Dlatego coraz większego znaczenia nabierają rozwiązania umożliwiające maksymalny odzysk medium. Przykładem jest tutaj mobilny skid o nazwie HVS Quattro, który pomaga szybko i wygodnie opróżnić beczki z żywnością. Jego główne zalety to:
umożliwia opróżnienie beczki 200 l w mniej niż 2 minuty,
pozwala odzyskać nawet do 99% produktu,
zapewnia powtarzalny i uporządkowany proces pracy,
znacząco ogranicza straty i koszty produkcji.
W instalacjach o dużej skali działania przekłada się to na wymierne oszczędności i pomaga firmie funkcjonować bardziej wydajnie i odpowiedzialnie.
Potrzebujesz pompy spożywczej? Skontaktuj się z naszym zespołem
Automatyzacja i bezpieczeństwo pracy
Nowoczesne zakłady produkcyjne coraz częściej inwestują w automatyzację, bo trudno dziś prowadzić stabilną produkcję w oparciu wyłącznie o ręczne operacje i doświadczenie operatorów.
Ma też duże znaczenie z punktu widzenia higieny. Im mniejszy kontakt operatora z produktem, tym łatwiej utrzymać kontrolę nad procesem i spełnić wymagania jakościowe.
W praktyce automatyzacja nie sprowadza się tylko do sterowania pompą. Coraz częściej obejmuje całe podsystemy procesowe, w których kluczową rolę odgrywa precyzyjne zarządzanie przepływem i dozowaniem medium.
Automatyzacja daje bardzo konkretne efekty:
ogranicza błędy ludzkie,
poprawia powtarzalność produkcji,
pozwala lepiej wykorzystać wydajność instalacji,
zmniejsza ryzyko wypadków przy pracy.
W tym obszarze dużą rolę odgrywają rozwiązania Tapflo Solutions, które pozwalają budować kompletne układy zamiast pojedynczych urządzeń. Oprócz samych pomp stosowane są m.in.:
panele sterujące, umożliwiające łatwe zarządzanie pracą instalacji,
systemy kontroli pracy pomp w czasie rzeczywistym,
rozwiązania do precyzyjnego dozowania, miksowania i blendowania produktu, które można dopasować do konkretnego procesu technologicznego.
Zastosowania – przykłady wdrożeń
Najlepiej widać to na konkretnych przykładach z produkcji.
Pompy do olejów jadalnych
W instalacjach do olejów jadalnych liczy się przede wszystkim stabilność procesu. Medium jest stosunkowo jednorodne, ale wrażliwe na zanieczyszczenia i zmiany warunków pracy, często transportowane w podwyższonej temperaturze i w trybie ciągłym. W takich warunkach pompy membranowe sprawdzają się dzięki swojej odporności i prostej konstrukcji. Umożliwiają bezpieczny transport medium, zachowując wysoką szczelność instalacji i ograniczając ryzyko wycieków, także przy pracy w podwyższonych temperaturach. Dla operatora przekłada się to na coś bardzo konkretnego: mniej nieplanowanych zatrzymań, większą przewidywalność pracy instalacji.
Pompy do alkoholu etylowego
W przypadku produkcji alkoholu etylowego bardzo ważne jest bezpieczeństwo. Strefy ATEX wymuszają określone rozwiązania konstrukcyjne, a każda nieszczelność to realne ryzyko zapłonu. Części pompy mające kontakt z medium i otoczeniem powinny być wykonane z materiałów przewodzących lub antystatycznych. Ponadto prosta konstrukcja pompy membranowej działa na korzyść instalacji. Szczelność układu, brak uszczelnień mechanicznych i możliwość pracy na sucho oraz bezpieczne zatrzymywanie się przy zbyt dużym ciśnieniu, upraszczają eksploatację i ograniczają ryzyko błędów.
Pompy do nabiału
Zupełnie inne wyzwania widać przy produktach takich jak jogurty czy śmietana. Tu kluczowa jest struktura produktu. Zbyt agresywne pompowanie może pogorszyć jego konsystencję i właściwości końcowe. W praktyce oznacza to konieczność stosowania rozwiązań, które nie wprowadzają nadmiernych naprężeń ścinających. Pompy membranowe pozwalają transportować takie media w sposób stabilny i powtarzalny, ograniczając wpływ na ich strukturę.
Pompy do czekolady
Najbardziej wymagającym przykładem pozostaje jednak czekolada. To medium o wysokiej lepkości i zmiennych właściwościach, zależnych od temperatury i składu, lepkość może sięgać nawet ok. 50 000 cP.
Podstawowym wyzwaniem jest utrzymanie odpowiedniej temperatury medium. Zbyt niska powoduje wzrost lepkości i ryzyko krystalizacji, zbyt wysoka wpływa na właściwości produktu. Dlatego stosuje się płaszcze grzewcze, także na korpusie pompy, co stabilizuje przepływ i ogranicza odkładanie się czekolady. Drugim istotnym aspektem jest struktura produktu. Jeśli medium zawiera cząstki stałe, jak całe orzechy, konieczne jest zastosowanie odpowiednich zaworów. W pompach membranowych stosuje się np. zawory klapowe, które umożliwiają przepływ większych cząstek bez ich uszkadzania i bez ryzyka blokowania pompy. W aplikacjach czekoladowych ważne jest również ograniczenie wahań ciśnienia i naprężeń w medium. Odpowiednio dobrane pompy membranowe zapewniają stabilny, kontrolowany transport, który dobrze sprawdza się przy wysokiej lepkości. Istotna jest także łatwość czyszczenia. Czekolada ma tendencję do osadzania się, dlatego układ musi być przystosowany do skutecznego mycia CIP.
Pompy do zup
W przypadku zup kremów kluczowe znaczenie ma stabilny przepływ i ograniczenie naprężeń ścinających, które mogłyby wpłynąć na konsystencję produktu. Z kolei przy zupach zawierających cząstki stałe, takich jak kawałki warzyw czy mięsa, najważniejsze jest zapewnienie swobodnego przepływu medium bez ryzyka uszkodzenia składników lub blokowania układu.
W takich sytuacjach istotną przewagą jest możliwość elastycznej konfiguracji pompy membranowej, w tym zastosowanie wymiennych zaworów. Standardowe zawory kulowe sprawdzają się dobrze przy mediach jednorodnych, natomiast w przypadku produktów z cząstkami znacznie lepszym rozwiązaniem są zawory klapowe, umożliwiające bezpieczny transport większych elementów.
Dlaczego producenci wybierają pompy membranowe Tapflo?
Pompy Tapflo są projektowane z myślą o wymagających aplikacjach przemysłowych. Ich najważniejsze zalety to:
prosta i solidna konstrukcja (mniej części = niższe koszty serwisu),
łatwy i szybki serwis,
brak uszczelnień mechanicznych,
wysoka szczelność instalacji,
możliwość pracy na sucho,
uniwersalność zastosowań,
samozasysająca
bezpieczna praca przy zatrzymaniu pod ciśnieniem
wieloletnie doświadczenie firmy oraz globalna obecność w wielu branżach.
Higieniczne pompy membranowe stanowią nowoczesne, niezawodne rozwiązanie, które wspiera producentów w budowaniu bezpiecznych, wydajnych i przyszłościowych instalacji.
Szukasz pompy spożywczej? Sprawdź nasze portfolio
